Czy można odrzucić spadek w trakcie upadłości konsumenckiej?

Autor: adwokat Michał Hajduk.

Aktualizacja treści: 9 października 2026 r.

Po ogłoszeniu upadłości nie można zakładać, że samodzielne odrzucenie spadku usunie go z masy upadłości. Zgodnie z art. 123 Prawa upadłościowego takie oświadczenie jest bezskuteczne w stosunku do masy. Ustawa przewiduje jednak możliwość wyłączenia spadku z masy, po którym spadkobierca może zdecydować o jego przyjęciu albo odrzuceniu.

Znaczenie ma etap sprawy: sytuacja przed ogłoszeniem upadłości, postępowanie prowadzone z udziałem syndyka oraz wykonywanie ustalonego już planu spłaty to różne sytuacje prawne. Trzeba również ustalić datę śmierci spadkodawcy, moment powołania do dziedziczenia i ewentualne wcześniejsze oświadczenia.

Kiedy spadek wchodzi do masy upadłości?

Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Ta data, a nie data postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku czy aktu poświadczenia dziedziczenia, pozwala ustalić moment otwarcia spadku.

Art. 119 ust. 1 Prawa upadłościowego stanowi, że jeżeli do spadku otwartego po dniu ogłoszenia upadłości powołany zostaje upadły, spadek wchodzi do masy upadłości. Syndyk nie składa oświadczenia o jego przyjęciu; ustawa nakazuje traktować go jako przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.

Przepis stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy spadek otwarto przed ogłoszeniem upadłości, ale w chwili jej ogłoszenia nie upłynął jeszcze termin na przyjęcie lub odrzucenie i spadkobierca nie złożył oświadczenia. Jeżeli oświadczenie złożono wcześniej albo termin już upłynął, trzeba zbadać te okoliczności oraz ogólne zasady składu masy.

Dobrodziejstwo inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe na zasadach Kodeksu cywilnego. Nie oznacza samo w sobie, że cały odziedziczony majątek pozostaje poza masą lub że nie trzeba ustalić aktywów i zobowiązań spadku.

Co daje odrzucenie spadku po ogłoszeniu upadłości?

W odniesieniu do masy upadłości art. 123 wyłącza skutek, który upadły chciałby osiągnąć przez samodzielne odrzucenie. Nie wystarczy więc udać się do notariusza i poinformować syndyka, że spadek już nie dotyczy postępowania.

Ustawa posługuje się tu pojęciem bezskuteczności w stosunku do masy upadłości. Nie należy zastępować go twierdzeniem, że każde takie oświadczenie jest nieważne we wszystkich stosunkach prawnych. Przepis obejmuje również odrzucenie zapisu windykacyjnego.

Odrzucenie spadku nie jest też tym samym co sprzedaż albo darowizna udziału spadkowego. Art. 120 określa nieważność wskazanych tam umów i rozporządzeń dokonanych przez upadłego po ogłoszeniu upadłości. Nie można traktować przeniesienia udziału na rodzinę jako sposobu ominięcia zasad dotyczących masy.

Czy spadek można wyłączyć z masy upadłości?

Tak, jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki. Art. 121 przewiduje możliwość wyłączenia spadku zawierającego wierzytelności i prawa wątpliwe co do istnienia lub możliwości wykonania. Spadek podlega wyłączeniu również wtedy, gdy jego składniki są trudno zbywalne albo z innych przyczyn wejście spadku do masy nie byłoby korzystne dla postępowania.

O wyłączeniu nie decyduje sam upadły ani sam syndyk. Postanowienie wydaje z urzędu sędzia-komisarz. W postępowaniu konsumenckim prowadzonym w trybie art. 491¹ ust. 1 czynność właściwą dla sędziego-komisarza wykonuje wyznaczony sędzia, zgodnie z art. 491⁵ ust. 3. Upadłemu i wierzycielom przysługuje zażalenie na postanowienie wskazane w art. 121 ust. 3.

W praktyce należy przedstawić syndykowi i właściwemu organowi sądowemu konkretne informacje o majątku, długach i przeszkodach w jego sprzedaży. Samo przekonanie, że spadek jest „kłopotliwy”, nie pozwala uznać go za wyłączony.

Dopiero po wyłączeniu działa szczególna zasada z art. 122. Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa wtedy spadkobierca, a termin zaczyna biec od prawomocności postanowienia o wyłączeniu. Nie wystarczy nieprawomocne orzeczenie ani rozmowa z syndykiem.

Czy można odrzucić spadek przed ogłoszeniem upadłości?

Przed ogłoszeniem upadłości stosuje się zasady prawa spadkowego, z uwzględnieniem możliwości ochrony wierzycieli. Samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest jeszcze jej ogłoszeniem.

Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli może zostać zakwestionowane na podstawie art. 1024 KC. Uprawnienie dotyczy wierzyciela, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia. Przepis odsyła do zasad ochrony wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

Uznania odrzucenia za bezskuteczne można żądać w ciągu sześciu miesięcy od powzięcia wiadomości o odrzuceniu, nie później niż przed upływem trzech lat od niego. Są to terminy dotyczące ochrony wierzyciela — odrębne od terminu spadkobiercy na złożenie oświadczenia.

Nie każde odrzucenie powoduje pokrzywdzenie wierzycieli. Ocena wymaga ustalenia rzeczywistej wartości spadku, jego długów i sytuacji dłużnika. Nie należy zatem ani obiecywać pełnego bezpieczeństwa każdego wcześniejszego odrzucenia, ani przedstawiać każdego takiego oświadczenia jako niedozwolonego.

Jaki jest termin i gdzie składa się oświadczenie?

Na zasadach ogólnych oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia dowiedzenia się o tytule powołania do spadku. Nie zawsze jest to dzień śmierci: powołanie może wynikać np. z później poznanego testamentu lub odrzucenia spadku przez osobę dziedziczącą wcześniej.

Art. 1015 KC przewiduje, że do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Jeżeli oświadczenie wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas postępowania w tej sprawie. W sytuacji wyłączenia spadku z masy odrębny początek biegu terminu określa art. 122 Prawa upadłościowego.

Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem. Może być ustne lub pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Ustawa reguluje też formę pełnomocnictwa. Nie jest prawidłowe ogólne kierowanie czytelnika do „sądu rejestrowego”.

Brak oświadczenia w ogólnym terminie jest obecnie co do zasady równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dla starszych spadków i wcześniejszych postępowań należy dodatkowo ustalić właściwe przepisy przejściowe.

Co ze spadkiem podczas wykonywania planu spłaty?

Wykonywanie planu spłaty trzeba oceniać odrębnie od etapu, w którym syndyk likwiduje masę. Nie należy przenosić automatycznie wszystkich opisanych wyżej reguł masy na każdy przypadek dziedziczenia wiele lat po ogłoszeniu upadłości.

Art. 491¹⁸ ust. 1 zakazuje w okresie wykonywania planu czynności dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność do wykonania planu. W szczególnie uzasadnionym przypadku sąd może wyrazić zgodę na taką czynność albo ją zatwierdzić. Dlatego odrzucenie wartościowego spadku wymaga oceny także z punktu widzenia tych obowiązków.

Jeżeli nabycie spadku prowadzi do istotnej poprawy sytuacji majątkowej, może powstać podstawa do wniosku o zmianę planu spłaty na zasadach art. 491¹⁹ ust. 3. Zmiana nie następuje automatycznie przez samą śmierć spadkodawcy: o zmianie planu orzeka sąd.

Co zrobić, gdy dowiesz się o spadku?

1. Ustal etap postępowania. Sprawdź postanowienie o ogłoszeniu upadłości, ewentualną zmianę trybu oraz to, czy wykonujesz już plan spłaty.
2. Zapisz ważne daty. Śmierć spadkodawcy, dowiedzenie się o powołaniu, wcześniejsze oświadczenia i ewentualną prawomocność wyłączenia spadku.
3. Zbierz informacje o aktywach i długach. Nie opieraj oceny tylko na rodzinnej informacji, że spadek „ma same długi”.
4. Przekaż dokumenty syndykowi, gdy ten etap trwa. Nie zatajać dziedziczenia i nie rozporządzać udziałem bez ustalenia właściwej procedury.
5. Sprawdź możliwość wyłączenia i terminy. Zanim złożysz oświadczenie, ustal, czy i wobec kogo będzie ono skuteczne.

Przydatne są: akt zgonu, testament, dokumenty dotyczące powołania i wcześniejszych odrzuceń, ewentualny akt poświadczenia dziedziczenia lub postanowienie sądu, wykaz albo spis inwentarza, dokumenty nieruchomości, rachunków i zobowiązań oraz orzeczenia wydane w sprawie upadłościowej.

Najczęstsze pytania

Czy zgoda syndyka wystarczy do odrzucenia spadku?

Nie zastępuje postanowienia o wyłączeniu z masy. O wyłączeniu rozstrzyga właściwy organ sądowy, a art. 122 wiąże początek terminu z prawomocnością postanowienia.

Czy odrzucenie u notariusza zawsze usuwa spadek z masy?

Nie. Prawidłowa forma oświadczenia nie uchyla szczególnych skutków z art. 123 Prawa upadłościowego.

Czy długi spadkowe i osobiste długi upadłego to to samo?

Nie. Trzeba odrębnie ustalić zobowiązania spadkodawcy i odpowiedzialność za nie oraz własne zobowiązania osoby, która ogłosiła upadłość.

Czy ustalenie spadku przez sąd dopiero po upadłości przesądza o dacie jego otwarcia?

Nie. Spadek otwiera się z chwilą śmierci. Orzeczenie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zastępuje tej daty.

Pomoc w sprawie spadku i upadłości

Jeżeli dziedziczenie zbiegło się z postępowaniem upadłościowym, potrzebna jest wspólna ocena dokumentów spadkowych i orzeczeń dotyczących oddłużenia. Zobacz zakres pomocy kancelarii albo skontaktuj się w sprawie analizy sytuacji.

Bezpłatna analiza dotyczy możliwości oddłużenia w upadłości konsumenckiej. Zakres i wynagrodzenie dalszej pomocy prawnej ustalam przed przyjęciem zlecenia.