Czy zachowek od darowizny może pomóc w spłacie zadłużenia podczas upadłości konsumenckiej?

Roszczenie o zachowek przysługujące osobie w upadłości może stanowić składnik masy upadłości, a uzyskane środki mogą służyć zaspokojeniu wierzycieli. Najpierw trzeba jednak ustalić, czy roszczenie rzeczywiście przysługuje, wobec kogo i w jakiej wysokości. Samo istnienie darowizny nie oznacza jeszcze prawa do zapłaty.

Czym jest zachowek i kiedy uwzględnia się darowizny?

Zachowek chroni określone osoby bliskie spadkodawcy. Uprawnionymi mogą być jego zstępni, małżonek i rodzice, którzy byliby powołani do spadku z ustawy. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego zachowku w formach wskazanych w ustawie, może przysługiwać mu roszczenie o zapłatę odpowiedniej sumy.

Przy obliczaniu zachowku, obok wartości spadku, dolicza się określone darowizny oraz inne przysporzenia na zasadach Kodeksu cywilnego. Nie każda darowizna podlega doliczeniu; znaczenie mają m.in. jej data, wartość i osoba obdarowana. Zobowiązanym może być spadkobierca, a w przypadkach określonych ustawą także obdarowany.

Ile wynosi zachowek?

Co do zasady jest to połowa wartości udziału spadkowego, który przypadłby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo uprawniony zstępny jest małoletni, wynosi dwie trzecie wartości tego udziału. Wysokość świadczenia do zapłaty ustala się po zastosowaniu ustawowych zasad obliczania i zaliczania otrzymanych przysporzeń.

Nie jest to po prostu połowa darowizny ani automatycznie połowa całego spadku. Potrzebne są dane o kręgu spadkobierców, majątku i długach spadkowych oraz przysporzeniach uwzględnianych przy obliczeniu.

Co dzieje się z roszczeniem w upadłości?

Masa upadłości obejmuje co do zasady majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty w toku postępowania, z ustawowymi wyjątkami. Nie należy więc przyjmować, że roszczenie o zachowek może mieć znaczenie tylko wtedy, gdy było wymagalne przed upadłością. Również roszczenie sporne wymaga zbadania; spór sam w sobie nie przesądza, że prawo nie istnieje.

Jeżeli roszczenie należy do masy, syndyk ocenia możliwość jego dochodzenia i zarządza prawami dotyczącymi masy. Wpływy mogą zostać wykorzystane w postępowaniu zgodnie z przepisami. Uzyskanie zapłaty nie jest gwarantowane — mogą istnieć spory co do uprawnienia, wysokości, osoby zobowiązanej lub przedawnienia.

Osobny poradnik wyjaśnia kto dochodzi zachowku w upadłości i jak liczyć terminy przedawnienia, zależnie od rodzaju roszczenia.

Co należy przekazać syndykowi?

• Informację o śmierci spadkodawcy, pokrewieństwie, testamencie i znanych spadkobiercach.
• Dane o spadku, darowiznach, datach i osobach obdarowanych.
• Dotychczasową korespondencję, ugody i dokumenty dotyczące zachowku.
• Informacje o toczących się sprawach i ważnych terminach.

Nie ukrywaj możliwego roszczenia tylko dlatego, że jego wysokość nie została jeszcze ustalona. O terminach i zasadności warto porozmawiać z prawnikiem; bieg przedawnienia zależy od podstawy i okoliczności konkretnego roszczenia.

Podstawa prawna: w szczególności art. 991–1000 i 1007 Kodeksu cywilnego oraz art. 62–63 i 144 Prawa upadłościowego. Stan prawny: 3 listopada 2026 r.