Czy komornik może ogłosić upadłość konsumencką za dłużnika?

Autor: adwokat Michał Hajduk.

Komornik jako organ egzekucyjny nie może ogłosić upadłości konsumenckiej ani samodzielnie wszcząć jej za dłużnika. Upadłość ogłasza sąd po rozpoznaniu wniosku uprawnionego podmiotu. Zasadą jest wniosek dłużnika, lecz ustawa przewiduje także określone przypadki wniosku wierzyciela wobec osoby, która wcześniej prowadziła działalność gospodarczą.

Aktualizacja treści: 9 października 2026 r.

Kto może złożyć wniosek o upadłość konsumencką?

Art. 491² ust. 3 Prawa upadłościowego wskazuje dłużnika, z uwzględnieniem art. 8 i 9. Dłużnik może działać osobiście albo przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika. Komornik nie zastępuje go w tej roli z racji prowadzenia egzekucji.

Rolą komornika jest wykonywanie czynności w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd upadłościowy ocenia natomiast wniosek o ogłoszenie upadłości. Wierzyciel, komornik, syndyk i sąd pełnią odrębne funkcje — samo prowadzenie egzekucji nie przenosi na komornika prawa do podjęcia decyzji o upadłości.

Kiedy wierzyciel może złożyć wniosek wobec byłego przedsiębiorcy?

Nie jest poprawne bezwarunkowe stwierdzenie, że wierzyciel nigdy nie może zainicjować upadłości osoby nieprowadzącej już działalności. Ustawa przewiduje szczególne sytuacje:

• Art. 8: wierzyciel może złożyć wniosek wobec osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, także po zakończeniu prowadzenia działalności, jeżeli od wykreślenia z właściwego rejestru nie upłynął rok. Przepis stosuje się odpowiednio do osób, które przestały być wspólnikami osobowych spółek handlowych.
• Art. 9: wniosek wierzyciela jest możliwy także wobec osoby, która faktycznie prowadziła działalność, lecz nie dopełniła obowiązku jej zgłoszenia, jeżeli od zaprzestania działalności nie upłynął rok.

W tych przypadkach postępowanie toczy się według przepisów dotyczących osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Nie oznacza to, że każdy wierzyciel może złożyć taki wniosek wobec dowolnego konsumenta. Trzeba ustalić historię działalności i właściwy początek terminu.

Przykład: samo zamknięcie jednoosobowej działalności nie wyklucza od razu wniosku wierzyciela. Jeżeli od wykreślenia z właściwego rejestru minęło osiem miesięcy, może nadal mieć zastosowanie art. 8. To przykład działania terminu, a nie zapewnienie, że sąd uwzględni każdy taki wniosek.

Czy egzekucja komornicza jest warunkiem ogłoszenia upadłości?

Nie trzeba najpierw uzyskać postanowienia o bezskuteczności egzekucji. Podstawą upadłości jest niewypłacalność w rozumieniu art. 10–11. Tocząca się egzekucja może dostarczać informacji o zadłużeniu i sytuacji majątkowej, ale sama w sobie nie przesądza wyniku wniosku.

Nie ma również ustawowej minimalnej liczby komorników lub prowadzonych egzekucji. Postępowanie upadłościowe osoby objętej przepisami konsumenckimi może być prowadzone przy jednym wierzycielu — art. 491² ust. 2.

Czy samo złożenie wniosku zatrzymuje komornika?

Samo złożenie wniosku nie uruchamia automatycznie skutków art. 146. Przepis odnosi się do ogłoszenia upadłości i egzekucji skierowanej do majątku wchodzącego w skład masy.

Egzekucja wszczęta wcześniej i skierowana do takiego majątku ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Po uprawomocnieniu się postanowienia ulega umorzeniu z mocy prawa. Ogłoszenie i prawomocność to różne momenty.

Nie należy obiecywać zatrzymania wszystkich czynności niezależnie od ich przedmiotu i rodzaju roszczenia. Ustawa przewiduje szczególne regulacje, a zawieszenie egzekucji nie oznacza jeszcze umorzenia zobowiązania. Dalsze skutki dla oddłużenia zależą od przebiegu postępowania i rozstrzygnięć sądu.

Co przygotować, jeśli komornik już prowadzi egzekucję?

• Aktualną listę wierzycieli, kwoty zadłużenia i numery spraw egzekucyjnych.
• Pisma o zajęciu wynagrodzenia, rachunku lub innych składników majątku.
• Dane o dochodach, kosztach utrzymania i osobach na utrzymaniu.
• Dokumenty dotyczące własności, udziałów i ustanowionych zabezpieczeń.
• Informacje o dawnej działalności i dacie wykreślenia z rejestru, jeśli ją prowadziłeś.

Gdy nie masz pełnej listy długów, zacznij od ustalenia aktualnego zadłużenia. Dokumenty od komornika są jednym ze źródeł danych; trzeba je porównać z informacjami od wierzycieli, zwłaszcza po sprzedaży wierzytelności.

Po uzyskaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości przekaż syndykowi informacje o prowadzonych egzekucjach. W przypadku dalszych potrąceń trzeba ustalić źródło środków i podstawę zajęcia. Zobacz jak przygotować się do kontaktu z syndykiem.

Najczęstsze pytania o komornika i upadłość

Czy komornik może wysłać mój wniosek zamiast mnie?

Prowadzenie egzekucji nie czyni komornika pełnomocnikiem dłużnika w sprawie upadłości. Wniosek składa uprawniony podmiot, samodzielnie lub przez umocowanego pełnomocnika.

Czy mogę złożyć wniosek, jeśli komornik jeszcze nie prowadzi sprawy?

Tak, wcześniejsza egzekucja nie jest koniecznym warunkiem. Trzeba jednak spełniać ustawowe przesłanki i przedstawić wymagane informacje.

Czy upadłość automatycznie kasuje długi?

Nie. Ogłoszenie upadłości rozpoczyna postępowanie. Umorzenie zobowiązań wymaga właściwego rozstrzygnięcia, a nie wszystkie rodzaje zobowiązań mogą podlegać umorzeniu.

Podstawa prawna: Prawo upadłościowe — aktualny tekst ujednolicony (opracowanie z 9 października 2026 r.): art. 3, 8–11, 146, 491² ust. 2–3, 491³ i 491²¹.