Upadłość a skarga pauliańska – darowizna i obrona

Darowizna lub sprzedaż majątku przed upadłością może zostać zakwestionowana, ale nie każda taka czynność jest bezskuteczna. Znaczenie mają m.in. jej data, odpłatność, sytuacja dłużnika i podstawa prawna. Po ogłoszeniu upadłości działania dotyczące bezskuteczności może podjąć syndyk; także wierzyciel nie traci automatycznie prawa do skargi pauliańskiej.

Aktualizacja: 2 listopada 2026 r.

Co oznacza skarga pauliańska dla obdarowanego lub nabywcy?

Skarga pauliańska z art. 527–534 Kodeksu cywilnego służy ochronie wierzyciela przed skutkami czynności dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli. Pozew kieruje się zasadniczo przeciwko osobie, która uzyskała korzyść majątkową, np. obdarowanemu lub nabywcy.

Uwzględnienie powództwa oznacza bezskuteczność czynności względem wierzyciela w zakresie ochrony jego wierzytelności. Nie jest to automatyczne unieważnienie umowy wobec wszystkich. Przy powództwie syndyka znaczenie mają także szczególne skutki wobec masy upadłości.

Czy każdą darowiznę przed upadłością można zakwestionować?

Nie. Prawo upadłościowe przewiduje bezskuteczność z mocy prawa określonych rozporządzeń majątkiem dokonanych w ciągu roku przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, jeśli były nieodpłatne albo świadczenie upadłego rażąco przewyższało wartość świadczenia otrzymanego lub zastrzeżonego. Trzeba sprawdzić pełną treść art. 127 i jego wyjątki.

Inna czynność może być oceniana na podstawie innych przepisów, w tym przepisów o skardze pauliańskiej. Upływ roku przed wnioskiem nie daje więc automatycznej gwarancji bezpieczeństwa; podobnie sam fakt dokonania darowizny nie przesądza wyniku każdego sporu.

Kto może wystąpić po ogłoszeniu upadłości?

Syndyk może wytoczyć powództwo dotyczące bezskuteczności czynności upadłego, a w sprawie wcześniej wszczętej przez wierzyciela może wstąpić w jego miejsce na zasadach art. 133 Prawa upadłościowego.

Wierzyciel również nie traci automatycznie legitymacji do wystąpienia z powództwem z art. 527 k.c. Potwierdza to uchwała siedmiu sędziów SN z 14 czerwca 2023 r., III CZP 84/22. Zakres ochrony wierzyciela, działania syndyka i konsekwencje procesowe trzeba ocenić w konkretnej sprawie.

Jakie są terminy?

Art. 534 k.c. przewiduje pięć lat od daty czynności na żądanie uznania jej za bezskuteczną wobec wierzyciela. Dla żądania syndyka opartego na przepisach upadłościowych art. 132 ust. 3 przewiduje zasadniczo dwa lata od ogłoszenia upadłości, chyba że uprawnienie wynikające z Kodeksu cywilnego wygasło wcześniej. Termin z art. 132 ust. 3 nie ma zastosowania do żądania zgłoszonego w drodze zarzutu.

Nie należy z tego wyprowadzać ogólnej zasady, że każda czynność jest zawsze bezpieczna po dwóch latach od ogłoszenia upadłości. Należy ustalić, kto działa, na jakiej podstawie i czego żąda.

Co może zrobić osoba, która otrzymała pozew lub wezwanie od syndyka?

  1. Sprawdź, kto wystąpił z żądaniem, jakiej czynności ono dotyczy oraz jaki jest termin na odpowiedź.
  2. Zbierz umowę, dokumenty płatności, korespondencję i informacje o sytuacji stron w chwili jej zawarcia.
  3. Zweryfikuj, czy powód powołuje się na bezskuteczność z mocy prawa, czy żąda jej stwierdzenia przez sąd.
  4. Oceń przesłanki, możliwe domniemania i zarzuty na podstawie konkretnych faktów. W przypadku korzyści nieodpłatnej obowiązują szczególne zasady dotyczące wiedzy osoby trzeciej.

Po bezskutecznej czynności art. 134 Prawa upadłościowego reguluje przekazanie tego, co ubyło z majątku upadłego lub do niego nie weszło, a gdy przekazanie w naturze nie jest możliwe – równowartości. W określonych przypadkach może powstać kwestia rozliczenia świadczenia drugiej strony.

Więcej o przesłankach i terminach: skarga pauliańska, wierzyciel i syndyk. Jeżeli potrzebujesz analizy dokumentów, skontaktuj się z kancelarią.

Podstawa prawna

Kodeks cywilny, art. 527–534, oraz Prawo upadłościowe, art. 127 i 131–134. W sprawach wszczętych wcześniej mogą mieć znaczenie przepisy przejściowe.

Podobne wpisy